ปัญหาที่ ๑๒ ถามลักษณะสติ
          “ ข้าแต่พระนาคเสน สติ มีลักษณะอย่างไร ? ”
          “ มหาราชะ สติ มีลักษณะ ๒ ประการ คือ ๑. มีการเตือน เป็นลักษณะ ๒. มีการถือไว้ เป็นลักษณะ ขอถวายพระพร ”
     สติมีการเตือน
          “ ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ข้อว่า สติมีการเตือน เป็นลักษณะนั้น คืออย่างไร ? ”
          “ ขอถวายพระพร สติเมื่อเกิดขึ้น ก็เตือนให้รู้จักสิ่งที่เป็นกุศล อกุศล มีโทษ ไม่มีโทษ เลวดี ดำขาว ว่าเหล่านี้เป็นสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้เป็นสัมมัปปธาน ๔ เหล่านี้เป็นอิทธิบาท ๔ เหล่านี้เป็นอินทรีย์ ๕ เหล่านี้เป็นพละ ๕ เหล่านี้เป็นโพชฌงค์ ๗ เหล่านี้เป็นอริยมรรคประกอบด้วยองค์ ๘ อันนี้เป็นสมถะ อันนี้เป็นวิปัสสนา อันนี้เป็นวิชชา อันนี้เป็นวิมุตติ เหล่านี้เป็นเจตสิกธรรม ดังนี้
          ลำดับนั้น พระโยคาวจรก็เกี่ยวข้องธรรมที่ควรเกี่ยวข้อง ไม่เกี่ยวข้องธรรมที่ไม่ควรเกี่ยวข้อง คบหาธรรมที่ควรคบหา ไม่คบหาธรรมที่ไม่ควรคบหา อย่างนี้แหละมหาบพิตร เรียกว่า สติมีการเตือน เป็นลักษณะ”
          “ ขอได้โปรดอุปมาด้วย ”
     อุปมานายคลังของพระราชา
          “ มหาราชะ นายคลังของพระราชา ย่อมทูลเตือนพระเจ้าจักรพรรดิ ให้ทรงระลึกถึงราชสมบัติในเวลาเช้าเย็นว่า
          “ ข้าแต่สมมุติเทพ ช้างของพระองค์มีเท่านี้ ม้ามีเท่านี้ รถมีเท่านี้ พลเดินเท้ามีเท่านี้ เงินมีเท่านี้ ทองมีเท่านี้ สิ่งที่เป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่เจ้าของมีเท่านี้ ขอพระองค์จงทรงระลึกเถิด พระเจ้าข้า ”
          ข้อนี้มีอุปมาฉันใด สติเมื่อเกิดขึ้น ก็เตือนให้ระลึกถึงธรรมที่เป็นกุศล อกุศล มีโทษไม่มีโทษ เลวดี ดำขาว ว่าเหล่านี้เป็นสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้เป็นสัมมัปปธาน ๔ ฯลฯ ลำดับนั้น พระโยคาวจรก็เกี่ยวข้องกับธรรมที่ควรเกี่ยวข้อง ไม่เกี่ยวข้องกับธรรมที่ไม่ควรเกี่ยวข้อง คบกับธรรมที่ควรคบ ไม่คบกับธรรมที่ไม่ควรคบ อย่างนี้แหละมหาบพิตร ชื่อว่า สติมีการเตือน เป็นลักษณะ ”
          “ ชอบแล้ว พระนาคเสน ”
     สติมีการถือไว้
          พระเจ้ามิลินท์ตรัสถามต่อไปว่า
          “ ข้าแต่พระนาคเสน ข้อว่า สติมีการถือไว้ เป็นลักษณะนั้น เป็นประการใด ? ”
          “ มหาราชะ สติเมื่อเกิดขึ้น ก็ชักชวนให้ถือเอาซึ่งคติแห่งธรรมทั้งหลายว่า ธรรมเหล่านี้มีประโยชน์ ธรรมเหล่านี้ไม่มีประโยชน์ ธรรมเหล่านี้มีอุปการะ ธรรมเหล่านี้ไม่มีอุปการะ ลำดับนั้น พระโยคาวจรก็ละธรรมอันไม่มีประโยชน์เสีย ถือเอาธรรมที่มีประโยชน์ ละธรรมที่ไม่มีอุปการะเสีย ถือเอาแต่ธรรมที่มีอุปการะ อย่างนี้แหละ มหาบพิตร ชื่อว่า สติมีการถือเอาไว้ เป็นลักษณะ ”
          “ ขอนิมนต์อุปมาให้ทราบด้วย ”
     อุปมานายประตูของพระราชา
          “มหาราชะ นายประตูของพระราชาย่อมต้องรู้จักผู้ที่มีประโยชน์ และไม่มีประโยชน์แก่พระราชา ผู้ที่มีอุปการะ หรือไม่มีอุปการะแก่พระราชา เป็นต้น ลำดับนั้น นายประตูก็กำจัดพวกที่ไม่มีประโยชน์เสีย รับให้เข้าไปเฉพาะพวกที่มีประโยชน์ กำจัดพวกที่ไม่มีอุปการะเสีย ให้เข้าไปแต่พวกที่มีอุปการะ ฉันใด สติเมื่อเกิดขึ้น ก็ชักชวนให้ถือเอาคติแห่งธรรมทั้งหลาย ฉันนั้นว่า ธรรมเหล่านี้มีประโยชน์ ธรรมเหล่านี้ไม่มีประโยชน์ ธรรมเหล่านี้มีอุปการะ ธรรมเหล่านี้ไม่มีอุปการะ ลำดับนั้น พระโยคาวจรก็กำจัดธรรมอันไม่มีประโยชน์เสีย ถือเอาแต่ธรรมที่มีประโยชน์ ละธรรมอันไม่มีอุปการะเสีย ถือเอาแต่ธรรมอันมีอุปการะ อย่างนี้แหละ มหาบพิตร ชื่อว่า สติมีการถือไว้ เป็นลักษณะ
          ข้อนี้สมกับที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า
          “สติ จะ โข อะหัง ภิกขเว สัพพัตถิกัง วทามิ… ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่าสติประกอบด้วยประโยชน์ทั้งปวง” ดังนี้ ขอถวายพระพร
ฏีกามิลินท์
อธิบายคำว่า ซึ่งคติแห่งธรรมทั้งหลาย ได้แก่ถึงซึ่งความสำเร็จผลที่ต้องการ และไม่ต้องการแห่งธรรมทั้งหลาย อันเป็นกุศลและอกุศล ส่วนคำว่า “ ดำขาว ” มีความหมายว่า ดำนั้นได้แก่สิ่งที่ไม่ดี ส่วนขาวนั้นได้แก่สิ่งที่ดี

"สติอุปัฏฐานปัญหา"
พระเจ้ามิลินท์ทรงถามพระนาคเสนว่า "สติที่เกิดขึ้นในใจของคนเรานั้น เกิดขึ้นจากเหตุผลกลไกอะไรบ้าง?" 

พระนาคเสนได้จำแนกเหตุปัจจัยที่ทำให้ สติเกิดขึ้น 17 ประการ
โดยเปรียบเทียบชี้ให้เห็นว่า สติไม่ได้เกิดขึ้นลอย ๆ แต่มีเหตุให้เกิด ดังนี้:
1. เกิดจากความรู้ยิ่ง (อภิชานโต)
สติเกิดจากการระลึกชาติได้ หรือระลึกเหตุการณ์ในอดีตได้อย่างแจ่มแจ้ง (เช่น พระพุทธองค์หรือผู้ได้ฌานระลึกชาติ)
2. เกิดจากการทำตามคำสั่งหรือมีคนเตือน (กตวิกาโต)
สติเกิดจากการระลึกได้เพราะมีคนอื่นช่วยกระตุ้น เตือนความจำ หรือสั่งการไว้
3. เกิดจากความเข้าใจในเรื่องที่เป็นประโยชน์ (วิปุลาโต)
สติเกิดจากการที่จิตตระหนักและระลึกถึงสิ่งที่เป็นคุณประโยชน์อันยิ่งใหญ่ เช่น การระลึกถึงธรรมะที่จำแนกไว้ดีแล้ว
4. เกิดจากความรู้สึกพึงพอใจหรือความดีใจ (หิตวิญญาณโต)
สติเกิดจากการระลึกถึงเรื่องที่เคยทำแล้วมีความสุข ได้รับความเกื้อกูล หรือประสบความสำเร็จ
5. เกิดจากสิ่งแวดล้อมหรือลักษณะที่คล้ายกัน (อากาโรเปกขโต)
สติเกิดจากการเห็นสิ่งที่มีรูปร่าง ลักษณะ หรือพฤติกรรมคล้ายกับสิ่งที่เราเคยรู้จัก แล้วทำให้นึกถึงสิ่งนั้นขึ้นมา
6. เกิดจากการนึกถึงสิ่งตรงกันข้าม (วิภาคโต)
สติเกิดจากการเห็นสิ่งหนึ่ง แล้วทำให้นึกถึงสิ่งตรงข้าม (เช่น เห็นคนทุกข์ยาก ทำให้นึกถึงความสุข หรือเห็นสีดำทำให้นึกถึงสีขาว)
7. เกิดจากความเกี่ยวโยงของความสัมพันธ์ (วิญญาณคตโต)
สติเกิดจากการพูดคุย หรือการสื่อสารที่เกี่ยวเนื่องกัน แล้วทำให้นึกเชื่อมโยงไปถึงอีกเรื่องหนึ่งได้
8. เกิดจากลักษณะท่าทางหรือเครื่องหมาย (ลักขณโต)
สติเกิดจากการเห็นสัญลักษณ์ จดจำตำหนิ หรือลักษณะเฉพาะของสิ่งของ/บุคคล แล้วทำให้นึกออก (เช่น จำวัวของตนได้จากเครื่องหมายที่ประทับไว้)
9. เกิดจากการถูกกระตุ้นความจำ (สรโต)
สติเกิดจากการที่คิดทบทวน หรือมีคนมาสะกิดใจให้ระลึกถึงเรื่องที่ลืมไปแล้ว
10. เกิดจากความชำนาญหรือการทำซ้ำ ๆ (มุทุภาวโต)
สติเกิดจากการฝึกฝนจนชิน สั่งสมเป็นความจำอัตโนมัติ (เช่น การท่องหนังสือจำได้แม่นยำ เพราะอ่านซ้ำ ๆ)
11. เกิดจากการบันทึกหรือการจดจำรูปภาพ (ธารณโต)
สติเกิดจากการได้เห็นสิ่งพิมพ์ สิ่งของ หรือรูปภาพที่บันทึกเรื่องราวในอดีตเอาไว้
12. เกิดจากการทำสมาธิ (คณนโต)
สติเกิดจากการฝึกจิตให้อยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น การนับลมหายใจ หรือการคำนวณที่ต้องใช้ความนิ่งของจิต
13. เกิดจากการคิดคำนวณ (พัทธนโต)
สติเกิดจากการร้อยเรียงเหตุผล หรือระลึกได้ผ่านกระบวนการคิดที่เป็นระบบ
14. เกิดจากการอบรมจิตหรือการเจริญภาวนา (ภาวนโต)
สติเกิดจากการปฏิบัติธรรม การเจริญอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา หรือการทำสติปัฏฐาน จนจิตเกิดความระลึกรู้เท่าทัน
15. เกิดจากการเปิดดูคัมภีร์หรือหนังสือ (เลขาโต)
สติเกิดจากการอ่านข้อความ ลายลักษณ์อักษร หรือตำราที่บันทึกไว้
16. เกิดจากการฝากฝังหรือเก็บรักษาไว้ (อุปนิธิโต)
สติเกิดจากการเห็นทรัพย์สิน หรือสิ่งของที่เคยนำไปฝากหรือเก็บซ่อนไว้ แล้วระลึกถึงเหตุการณ์นั้น
17. เกิดจากการได้เห็นหรือประสบการณ์ตรง (อนูภูตโต)
สติเกิดจากการที่ประสาทสัมผัส (ตา หู จมูก ลิ้น กาย) ไปกระทบกับสิ่งที่เป็นประสบการณ์เดิม แล้วทำให้นึกขึ้นมาได้ทันที

อาการการเกิดขึ้นของสติ ๑๗ อย่าง

1อภิชานโต - เกิดเพราะความรู้ยิ่ง (เช่น ระลึกถึงเหตุการณ์หรือประวัติที่เคยเรียนรู้ผ่านมาแล้ว)
2กฏุมิกาย - เกิดเพราะการทำเครื่องหมายหรือสัญลักษณ์ไว้
3โอฬาริกวิญญาณโต - เกิดเพราะวิญญาณหยาบหรืออารมณ์ที่เด่นชัด
4หิตวิญญาณโต - เกิดเพราะวิญญาณที่เกื้อกูลหรือเป็นประโยชน์
5อหิตวิญญาณโต - เกิดเพราะวิญญาณที่ไม่เกื้อกูล (เช่น ระลึกถึงโทษภัยหรือความเสียหาย)
6สภาคนิมิตโต - เกิดเพราะนิมิตที่มีส่วนเหมือนกัน
7วิสภาคนิมิตโต - เกิดเพราะนิมิตที่มีส่วนแตกต่างกัน
8กถาภิชาตโต - เกิดเพราะการฟังหรือเข้าใจถ้อยคำคำพูด
9ลักขณโต - เกิดเพราะลักษณะเฉพาะตัวของสิ่งนั้น
10สารณโต - เกิดจากการที่ผู้อื่นบอกหรือเตือนให้ระลึกถึง
11เลขนโต - เกิดเพราะวิธีจดบันทึกหรือตัวหนังสือ
12คุณนโต - เกิดเพราะวิธีนับหรือการคำนวณ
13ธาเรนโต - เกิดเพราะการทรงจำหรือการท่องจำไว้ได้
14ภาวนโต - เกิดเพราะการอบรมภาวนาหรือการฝึกฝนจิตใจ
15รุปโต - เกิดเพราะรูปารมณ์ (การได้เห็นรูป)
16สัททโต - เกิดเพราะสัททารมณ์ (การได้ยินเสียง)
17อารมณ์ที่เคยเสวยมาแล้ว - เกิดเพราะการได้สัมผัสหรือเสวยอารมณ์นั้น ๆ ซ้ำ (เช่น กลิ่น รส หรือสัมผัสทางกายที่คุ้นเคย