ลานธรรมจักร
http://www.dhammajak.net/forums/

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ : สมเด็จพระญาณสังวรฯ
http://www.dhammajak.net/forums/viewtopic.php?f=66&t=29025
หน้า 1 จากทั้งหมด 1

เจ้าของ:  กุหลาบสีชา [ 27 ม.ค. 2010, 17:07 ]
หัวข้อกระทู้:  คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ : สมเด็จพระญาณสังวรฯ

รูปภาพ

คั ม ภี ร์ อ ภิ ธั ม มั ต ถ สั ง ค ห ะ
พระนิพนธ์
สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก

วัดบวรนิเวศวิหาร (วัดบวรนิเวศ ราชวรวิหาร) กรุงเทพมหานคร


อภิธรรม คัมภีร์นี้
ถ้าจะเรียนกันโดยลำดับให้ครบถ้วนก็จะต้องใช้เวลานาน
เพราะมีเนื้อความที่สลับซับซ้อนพิสดารมาก


ฉะนั้น ต่อมาเมื่อพระพุทธศาสนาล่วงไปอยู่ในขนาดพันปี
ได้มีพระเถระรูปหนึ่งชื่อท่าน อนุรุทธะ
ได้ประมวลเนื้อความของพระอภิธรรมทั้ง ๗ คัมภีร์นี้
มาแต่งไว้โดยย่นย่อ เรียกว่า “คัมภีร์อภิธัมมัตสังคหะ”

แปลว่า สงเคราะห์ คือ สรุปความแห่งอภิธรรม ยกเป็นสี่หัวข้อ คือ

๑. จิต
๒. เจตสิก
๓. รูป
๔. นิพพาน


ท่านแต่งเป็นคาถาสลับร้อยแก้วแบ่งออกเป็น ปริจเฉท คือ ๙ ตอน
เป็นหนังสือเล่มเล็กๆ ไม่โตมาก

คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะนี้เป็นที่นิยมกันมาก
เมื่อเรียนตามคัมภีร์นี้แล้ว ไปจับดูอภิธรรม ๗ คัมภีร์
ก็จะเข้าใจโดยง่ายโดยตลอด เป็นการเรียนลัด


พิจารณาดูตามหัวข้อที่ท่านวางไว้เป็นสี่นี้ตามความเข้าใจ

จิตนี้เป็นตัวยืน โดยปกติจิตก็มีดวงเดียว
จิตจะเป็นต่างๆก็เพราะมีเจตสิก แปลว่ามีธรรมที่มีในใจ


มีเจตสิกอย่างไร จิตก็เป็นอย่างนั้น
เจตสิกเป็นสิ่งที่ผสมอยู่ในจิต
เทียบเหมือนดั่งว่าน้ำกับสีที่ผสมอยู่ในน้ำ
น้ำโดยปกติก็เป็นอย่างเดียว
แต่เมื่อใส่สีลงไปในน้ำจึงเป็นน้ำสีนั้น น้ำสีนี้

ฉะนั้น พระอภิรรมที่แจกจิตไว้ถึง ๘๙ ดวง
ก็ด้วยอำนาจของเจตสิกนี้เอง
ยกเจตสิกออกแล้ว จิตก็เป็นดวงเดียวท่านั้น
แจกออกไปเป็นอย่างไรมิได้


แต่ว่าทั้งจิตและเจตสิกก็อาศัยอยู่กับรูป
รูปที่อาศัยของจิตและเจตสิก
จะเทียบก็เหมือนอย่างว่าน้ำที่อาศัยอยู่ในขวดน้ำ
ถ้าหากว่ารูปตกทำลาย จิตก็สิ้นที่อาศัย
เหมือนอย่างว่าขวดน้ำแตก น้ำก็หมดที่อาศัย

และนิพพานนั้นก็เป็นธรรมที่สุดในเมื่อจิตได้ปฏิบัติจิตสูงขึ้นโดยลำดับ

เบื้องต้นก็เป็นกามวจรจิต จิตที่ท่องเที่ยวไปหรือหยั่งลงในกาม
เป็นรูปาวจรจิต จิตที่หยั่งลงในรูปหรือรูปฌาน
อรูปวจรจิตจิตที่หยั่งลงในอรูปฌาณ
โลกุตตรจิต จิตที่เป็นโลกุตตรคือมรรคผล
ก็บรรลุนิพพานเป็นที่สุด

เพราะฉะนั้น จึงประมวลหัวข้อเป็น จิต เจิตสิก รูป นิพพาน
แล้วก็จัดธรรมะในอภิธรรมทั้ง ๗ คัมภีร์นั้น เข้าในหัวข้อทั้งสี่นี้

ทั้ง ๗ คัมภีร์นี้เราเรียกย่อกันว่า สัง, วิ, ธา, ปุ, กะ, ยะ, ปะ
คือเอาอักษรต้นที่เรียกว่าเป็นหัวใจพระอภิธรรม
เหมือนอย่าง จิต เจตสิก รูป นิพพาน เรียกว่า จิ, เจ, รุ, นิ
หรืออริยสัจ ก็เรียกว่า ทุ, ส, นิ, ม คือเอาอักษรแรก


ความจริงนั้นเพื่อกำหนดง่าย เมื่อจำได้เพียงเท่านี้ก็เป็นว่าเพียงพอ
แต่ก็มาเรียกกันว่าหัวใจ
เราก็ใช้เขียนลงในเหรียญในเครื่องรางต่างๆ
วัตถุประสงค์ในทีแรก
ก็เพื่อจะเป็นเครื่องกำหนดง่ายๆ เท่านั้น

คัมภีร์อภิธรรมตลอดจนอภิธัมมัตถสังคหะ
ตกมาถึงเมืองไทยก็มาใช้เกี่ยวกับงานศพเป็นพื้น
เช่นว่า สวดศพตอนกลางคืนก็สวดอภิธรรมทั้ง ๗ คัมภีร์นี้เอง

และเมื่อเวลาที่จะบังสุกุลหรือจะสดับปรณ์
มีสวดมาติกา ก็คือว่ายกเอา “มาติกา” คือ แม่บท
จากคัมภีร์ที่หนึ่งมาสวดตอนที่หนึ่ง
ขึ้นต้นว่า กุสลา ธมฺมา เป็นต้น


และคัมถีร์อภิธัมมัตถสังคหะนั้น
ท่านแต่งเป็นคาถา ก็นำมาสวดเป็นสรภัญญะในการงานศพอีกเหมือนกัน

คือ ถ้าไม่สวดพระอภิธรรม คัมภีร์
ก็สวดอภิธัมมัตถสังคคหะ เป็นสรภัญญะ


ครั้นมาในตอนหลังนี้ได้มีผู้สนใจศึกษาอภิธรรมมากขึ้นกว่าแต่ก่อน

:b8: :b8: :b8:

(ที่มา : คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ ใน “ความรู้ทั่วไปเรื่องพระอภิธรรม”
พระนิพนธ์ สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก,
มหามงกุฏราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ จัดพิมพ์, พิมพ์ครั้งที่ ๓ พ.ศ. ๒๕๔๘, หน้า ๓๓-๓๕)

เจ้าของ:  วรานนท์ [ 27 ม.ค. 2010, 19:35 ]
หัวข้อกระทู้:  Re: คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ : สมเด็จพระสังฆราชฯ

:b8: :b8: :b8:

อนุโมทนาสาธุด้วยครับคุณกุหลาบสีชา

:b8: :b8: :b8:

เจ้าของ:  แมวขาวมณี [ 24 มี.ค. 2010, 15:47 ]
หัวข้อกระทู้:  Re: คัมภีร์อภิธัมมัตถสังคหะ : สมเด็จพระสังฆราชฯ

อนุโมทนาสาธุค่ะท่านกุหลาบสีชา

หน้า 1 จากทั้งหมด 1 เขตเวลา GMT + 7 ชั่วโมง
Powered by phpBB © 2000, 2002, 2005, 2007 phpBB Group
http://www.phpbb.com/